Астрономите открија досега најдалечен брз радиоблесок, сигнал што патувал повеќе од 10 милијарди години низ вселената пред да стигне до Земјата. Овој феномен, означен како FRB 20240304B, настанал кога универзумот бил стар околу три милијарди години, што значи дека неговиот сигнал поминал низ приближно 80 отсто од историјата на универзумот до денес.
Брзите радиоблесоци (FRB) се исклучително кратки, но моќни налети на радиобранови кои траат само неколку милисекунди. За тоа време можат да ослободат енергија колку што Сонцето произведува за неколку месеци, па дури и години. Иако овие појави се предмет на научни истражувања речиси две децении, нивното потекло сè уште не е целосно разјаснето.
Новиот сигнал бил откриен со помош на радиотелескопот MeerKAT во Јужна Африка, а астрономите подоцна ја идентификувале галаксијата од која потекнува, користејќи го вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“. Според истражувачите, сигналот доаѓа од растојание повеќе од двојно поголемо од она на претходниот рекордер.
„Кога настанал овој сигнал, немало ниту Земја ниту Сонце“, изјави д-р Темија Нанајакара од Универзитетот во Сиднеј, еден од водечките автори на студијата објавена во списанието „Сајенс“.
Податоците од телескопот „Џејмс Веб“ покажуваат дека изворот на сигналот е мала и многу млада галаксија со висока стапка на создавање ѕвезди. Таа содржи релативно малку елементи потешки од водородот и хелиумот, што е важно за разбирањето на условите во кои настануваат ваквите радиоблесоци.
Брзите радиоблесоци за првпат биле откриени во 2007 година, а оттогаш се забележани повеќе од 10.000 вакви појави. Некои од нив се повторуваат, други емитуваат сигнали во одреден период пред да престанат, додека дел се регистрирани само еднаш.
Една од водечките теории е дека овие сигнали потекнуваат од магнетари, односно неутронски ѕвезди со исклучително силни магнетни полиња. Новото откритие, сепак, укажува дека механизмот што ги создава радиоблесоците може да функционира и во многу млади галаксии, во кои има малку потешки елементи.
Засега не е познато дали сигналот FRB 20240304B ќе се повтори или станува збор за еднократен настан.
Овие сигнали се особено значајни за научниците бидејќи на патот кон Земјата минуваат низ гас и други честички меѓу галаксиите. Промените што ги претрпуваат им овозможуваат на истражувачите да ја проценат количината на материја долж нивната патека, вклучително и материјата што не може директно да се набљудува со оптички телескопи.
Професорот Метју Бејлс од Универзитетот Свинбурн, еден од астрономите вклучени во првичното откривање на брзите радиоблесоци, истакна дека новото истражување ја потврдува нивната важност како алатка за проучување на универзумот. Тој ги опиша како основен метод за мерење на количината на материја во вселената.
Астрофизичарката Сара Веб, која не учествувала во студијата, посочи дека брзите радиоблесоци овозможуваат да се измери количината на материја низ која поминал сигналот пред да стигне до Земјата. Откритието, исто така, укажува на можноста дека ваквите појави биле многу чести во раниот универзум.
