Повеќе од половина од кривичните истраги во Европската унија вклучуваат потреба од прекуграничен пристап до електронски докази, како текстуални пораки, електронска пошта и комуникација преку апликации, покажува извештајот SIRIUS Electronic Evidence Situation Report 2025 на Europol и Eurojust.
Според извештајот, кој најмногу се однесува на податоци за 2024 година, надлежните органи во земјите-членки на ЕУ испратиле вкупно 303.289 барања за доставување податоци до интернет-компании и други даватели на услуги.
Тоа е околу 14 проценти повеќе од претходната година, а во споредба со 2018 година, кога имало 87.015 барања, бројот е зголемен приближно три и пол пати.
Најголем дел од барањата завршиле кај Google и Meta.
Од вкупно анализираниот број, на овие две компании се однесувале 249.867 барања, односно 82 проценти.
Извештајот ги опфаќа и Airbnb, LinkedIn, Reddit, Snap, TikTok и Yahoo.
Германија испратила најмногу барања – 140.179, по неа следуваат Франција со 35.171 и Полска со 34.604.
Хрватска, според податоците, во текот на 2024 година испратила 631 барање, но има релативно висока успешност при добивањето на податоците – 84 проценти, наспроти просекот на ЕУ од 76 проценти.
Во целата Унија, повеќе од три од четири барања биле успешни. Во 2018 година успешноста била 58 проценти.
Од анализираните компании, Google имал највисока стапка на успешност – 83 проценти, додека Reddit најниска, само 10 проценти.
Особено брзо расте бројот на итни барања за доставување податоци.
Тие најчесто се поднесуваат кога постои непосредна опасност од тешка повреда или загрозување на животот, а нивниот број за една година пораснал за 32 проценти – од 21.746 во 2023 на 28.608 во 2024 година.
Итните барања веќе сочинуваат околу девет проценти од вкупниот број.
Електронските докази стануваат сè поважни и во финансиските истраги. Покрај социјалните мрежи и апликациите за пораки, меѓу најважните извори за истражителите се и крипто-берзите, fintech-компаниите и VPN-сервисите.
Расте и улогата на вештачката интелигенција.
Во 2024 година, осум проценти од испитаниците ги навеле платформите со вештачка интелигенција како релевантни за кривични истраги, додека една година претходно речиси никој не ги посочувал.
Истражителите предупредуваат дека AI може да помогне при обработка на големи количини податоци, но истовремено да го отежне утврдувањето на автентичноста на фотографии, видеа и аудиоснимки.
Меѓу податоците што најчесто се бараат се записи за поврзување со интернет-услуги, телефонски броеви и IP-адреси користени при регистрација на кориснички сметки.
Еден од најголемите проблеми и натаму е брзината на прибавување на податоците.
Според истражувањето меѓу правосудните органи, 38 проценти од испитаниците ја посочиле бавната меѓународна правна помош како клучна пречка, 29 проценти навеле дека одговорите често содржат само дел од бараните податоци, а 27 проценти посочиле на недостаток на соодветна рамка за задржување на податоците.
Дополнително, една четвртина од испитаниците пријавиле непочитување на роковите за европските истражни налози и недоволно брзи одговори во итни случаи.
Токму овие проблеми треба да ги ублажи новиот законодавен пакет на ЕУ за електронски докази, чија примена почна на 18 август 2026 година.
Новиот систем воведува обврзувачки прекугранични налози и значително пократки рокови за доставување податоци.
Сепак, извештајот предупредува дека дел од полициските и истражните органи не се доволно подготвени за новите правила.
Само осум проценти од испитаните службеници изјавиле дека се многу добро запознаени со новиот пакет. 52 проценти само слушнале за него, но не ги знаат деталите, додека 40 проценти воопшто не биле запознаени.
Europol и Eurojust предупредуваат дека недостигот од знаење и обука може директно да влијае врз квалитетот и брзината на идните истраги.
